De serie ‘Vrijzinnige klassiekers’ gaat over vrijzinnige denkers die met hun uitspraken of ideeën een blijvende herinnering hebben achtergelaten. Deze keer Piet Smits en zijn uitspraak over de hond Fikkie.
In 1959 schudde vrijzinnig hoogleraar Piet Smits (1906-2002) heel kerkelijk Nederland op met zijn uitdagende zin: ‘Geef mijn portie maar aan Fikkie.’ Hij scheef de betreffende woorden in het vrijzinnige tijdschrift Kerk&Wereld waar hij zelf hoofdredacteur van was. Daarnaast was Smits hoogleraar Sociologie van de godsdienst in Leiden.
Wat bedoelde Smits precies met zijn woorden? Hij richtte zich ermee tegen de klassieke verzoeningsleer die uitlegt dat Jezus aan het kruis is gestorven voor de zonden van de mensheid. Onder andere Paulus schreef veel over dit offer van de zogenoemde zoon van God. Jezus is dan het Lam Gods dat geofferd is, en met zijn bloed onze zonden afwast. Met deze theologie kon Smits helemaal niets. In het artikel dat verscheen op Goede Vrijdag schreef hij: ‘Het is ook mijn eer te na, dat iemand voor míjn schuld zou moeten boeten. Ik wens te stáán voor de gevolgen van mijn eigen daden. En geef dan wat Paulus betreft mijn portie maar aan Fikkie.’
Kortom: niet een ander hoort te sterven voor mijn persoonlijke fouten. Zelfs niet een zoon van God. Smits pleitte voor eigen verantwoordelijkheid.
Deze uitspraak (over inmiddels de beroemdste hond uit de vaderlandse theologie) was voor velen een stap te ver. Niet alleen bij de meer behoudende gelovigen, ook binnen de vrijzinnigheid stoorden mensen zich aan de pittige taal. Dat leidde er onder andere toe dat Smits stopte als hoofdredacteur van Kerk&Wereld. Daarnaast begon de synode van de Hervormde Kerk (het hoogste overlegorgaan van de kerk) een kerkelijk onderzoek naar Smits, dat uiteindelijk zonder grote gevolgen werd afgerond.
Smits zelf kon zich steeds minder vinden in het christelijke verhaal. In de jaren ’80 verliet hij de kerk en zegde hij zijn lidmaatschap van de VVH (de voorloper van de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten) op en ging hij zich verdiepen in meer religieus-humanistische opvattingen.