‘Misschien gaat het niet om de waarheid van het verhaal, maar om de boodschap die erin besloten ligt.’ Dat schrijft gnosticus Bram Moerland in zijn postuum verschenen boek ‘Bramhartig’, een bundel met verschillende artikelen van zijn hand.
Bram Moerland was een bekend spiritueel denker. Hij gaf geregeld lezingen en schreef meerdere boeken over de gnostiek, waaronder ‘De Katharen: de overwinning van de vrijheid’ in 2014. In 2025 overleed hij. Het boek ‘Bramhartig’ is een selectie van eerder geschreven artikelen en gehouden lezingen.
Het boek bestaat uit drie delen. In het eerste beschrijft Moerland hoe we op een nieuwe manier kunnen kijken naar de vrouwen uit de christelijke traditie (Eva, Maria de moeder en Maria Magdalena). Het tweede deel vormt het zwaartepunt van het boek. Daarin legt Moerland uit wat de gnostiek is en hoe we met gnostische kennis op een andere manier naar de bekende bijbelverhalen kunnen kijken.
Moerland heeft zich vooral laten inspireren door het Evangelie van Thomas, een tekst met uitspraken van Jezus die niet is opgenomen in de Bijbel. De tekst is in 1945 samen met andere wijsheidsteksten gevonden in een grot bij de Egyptische stad Nag Hammadi. Dit evangelie beschrijft een heel andere Jezus: een spiritueel leraar die leerde dat God niet ver weg is, maar dat we worden omringd door het goddelijke. Dat de mens zélf goddelijk is.
Dat is de kern van de gnostiek, zo schrijft Moerland. Er is geen onderscheid tussen de alledaagse werkelijkheid en de hogere, spirituele werkelijkheid waar God zou zijn. ‘Ik ken geen enkele spirituele traditie waarin zo nadrukkelijk wordt opgeroepen die twee werkelijkheden één te maken als in de gnostiek,’ zo schrijft Moerland.
Met deze grondhouding kijkt Moerland naar verhalen uit de Bijbel en teksten uit andere tradities. Hij beschrijft hoe we om kunnen gaan met de essentie van de gnostiek en wat voor invloed het heeft op ons leven. Het is mooi wanneer hij het over het lijden in de wereld heeft. Op de vraag van het waarom kan geen antwoord gegeven worden. ‘Het antwoord op het lijden is hier geen gedachte, geen theorie, geen verklaring. Het is een daad van barmhartigheid,’ zo schrijft hij. Waarmee hij bedoelt dat het lijden in de wereld iets bij ons moet oproepen. Een gevoel waardoor we in beweging komen. Een antwoord op de vraag waarom er lijden is, is alleen goed te beantwoorden met een daad van naastenliefde.
Het derde deel van het boek bevat enkele vertellingen, met name uit de graaltraditie, waarbij Moerland nog eens uitlegt wat hij in het tweede deel al heeft besproken.
Het is een helder geschreven boek dat op een fijne en toegankelijke manier bespreekt hoe het mogelijk is om op een andere dan de traditionele manier naar de wereld en religie te kijken. Zodoende is het een mooi boek voor fans van Moerland, maar ook voor anderen die zich willen verdiepen in de gnostiek.