De serie ‘Vrijzinnige klassiekers’ gaat over vrijzinnige denkers die met hun uitspraken of ideeën een blijvende herinnering hebben achtergelaten. Deze keer theoloog Arie de Wilde die in 1957 de opstanding van Jezus bekritiseerde.
Het wonder van Pasen is een belangrijk verhaal voor de christelijke traditie. Volgens sommigen is dat zelfs de kern van het christendom. Daarom was de schok zo groot toen Arie de Wilde schreef dat Jezus helemaal niet uit de dood was opgestaan.
De Wilde publiceerde het artikel ‘Jezus stierf – Christus is opgestaan’ in het vrijzinnige tijdschrift Kerk&Wereld op 12 april 1957, ruim een week voor Pasen. In de huidige tijd is het artikel misschien niet zo schokkend, maar in die tijd leverde het zeer veel (negatieve) reacties op.
Wat hij precies schreef? Allereerst ontkende De Wilde de goddelijkheid van Jezus. De man uit Nazareth was niet de Zoon van God, maar simpelweg een mens. Maar, zo verduidelijkt hij: God was wel ín hem.
Je zou dus kunnen zeggen dat Jezus begeesterd was, een lichtend voorbeeld. Maar ondanks al zijn bijzonderheden, was en bleef hij mens. Ook toen hij aan het kruis stierf. En aangezien een mens niet uit de dood kan opstaan, vond er voor Jezus geen vervolg plaats.
Maar daar eindigt het verhaal van Pasen niet, zo erkende De Wilde. Jezus stierf, maar Christus stond op. En die twee zijn niet hetzelfde.
Hij schreef: ‘De Christus is Jezus, van gedaante veranderd, stralend als de zon, bekleed met licht. Opstandig is transfiguratie [gedaanteverandering].
Christus is opgestaan. Voortaan gaat een Gestalte door de mensheid in wie God present is, in wie God de mensen zoekt. Pasen betekent méér dan: het goede sterft niet. Pasen betekent: Jezus stierf, Christus is opgestaan. Uit het stoffelijk omhulsel van Jezus is de lichtende Christusgestalte verrezen en als een dynamische Godskracht de wereld ingegaan.’
Kort samengevat: Jezus stond dus niet op uit de dood. Wat wél uit de dood opstand – en dat is het paaswonder – was veel meer iets mythisch: een geest van God die we de Christus kunnen noemen. Dood is dus dood, maar na de dood kan er wel iets anders ontstaan.
Het is idee dat tegenwoordig niet vreemd klinkt in vrijzinnige kerken. Ruim zestig jaar geleden was dus wel anders. Het is misschien wel dankzij publicaties als die van De Wilde dat we nu met andere ogen naar Pasen kijken.
Lees ook: Vrijznnige klassiekers: ‘Geef mijn portie maar aan Fikkie’